Aπό ποια χωριά της Θεσπρωτίας διάβηκε ο πατρο Κοσμάς και τι είπε...

Μέχρι το Σούλι έφτασε ο άγιος Κοσμάς κατά το πέρασμά του από τη Θεσπρωτία, σύμφωνα με καταγραφές βιογράφων του, και μάλιστα στη σύναξη του Αγίου Δονάτου ήλεγξε τους Σουλιώτες, λέγοντάς τους: “Έχετε περηφάνεια” και καταδίκασε λεηλασίες σε περιοχές του κάμπου. Ωστόσο ευλόγησε τα βουνά του Σουλίου με τη φράση: “Ευλογημένα βουνά, θα σώσετε πολύ κόσμο”.

Τους Φιλιάτες επισκέφτηκε δύο φορές και την Παραμυθιά τρεις φορές και «ανασύστησε το Σχολείο της πόλεως στο παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου”, ενώ από την κωμόπολη έστειλε γράμμα στον αδελφό του Χρύσανθο, κάνοντας τον απολογισμό της ζωής του.

Στο πέρασμά του από τη Θεσπρωτία, κάλυψε ολόκληρο σχεδόν το νομό, όπου ο αριθμός των εξισλαμισμένων, εκείνη την περίοδο, ήταν αρκετά μεγάλος.

Ωστόσο οι κάτοικοι, Ορθόδοξοι και Μουσουλμάνοι τον αγαπούσαν πολύ, και τον ακολουθούσαν. Στην Πάργα, για παράδειγμα, που ήταν Ενετοκρατούμενη τον συνόδευαν αρκετοί άνθρωποι, κάτι, που ανησύχησε και ενόχλησε τους τοπικούς παράγοντες.

Διάβηκε από το Μαργαρίτι, όπου άκουσαν τις ομιλίες του Τούρκοι πασάδες, ενώ στο Ελευθέρι οι κάτοικοι της περιοχής μιλούν ακὀμη για την ευωδιά του τόπου, που κάθισε ο άγιος, πάνω σε μια πέτρα.

Στο Γηρομέρι παρακολούθησαν τη διδαχή του 11000 άνθρωποι, μάλιστα στο σημείο, όπου μίλησε, υπάρχει εικόνισμα. Στο ημερολόγιό του ο π. Δημήτριος σημειώνει: «1779 Ιούνιος 5. Ήρθεν ο Άγιος Κοσμάς και εκήρυξε τον κόσμον όλον».

Στη Φοινίκη υπάρχει το ‘‘κόνισμα του Αγιοκοσμά’’, στο Πλαίσιο πρότεινε στους κατοίκους να μη μιλούν Αρβανίτικα.

Βρέθηκε σε πολλά χωριά της Θεσπρωτίας, Κρυσταλλοπηγή, Νεοχώρι, Μενίνα, Πετροβίτσα, Καρυότι, Δράγανη, Πόποβο, Κουκουλιοί, Τσαγκάρι, Λια, Πόβλα, Βαβούρι, Σαγιάδα, Μαργαρίτι και σε άλλα και παρότρυνε τους κατοίκους να στήνουν σταυρούς «εις ανάμνησιν του υπέρ ημών σταυρωθέντος».

Στην τελευταία του περιοδεία ο άγιος Κοσμάς πέρασε και από το χωριό Κάτω Ζάλογγο Ιωαννίνων, όπου μίλησε με θέρμη και σύστησε την ίδρυση σχολείου.

Σε επιστολή του στους Ζαλογγίτες, που διέσωσε στα 1889 ο ιστορικός της εποχής Δ.Α. Παναγιωτίδης-Μέξης και η οποία μεταφέρθηκε από το Ζάλογγο στο διπλανό Βλαχώρι (σήμερα Πολύδροσο), όπου φυλάσσονταν με επιμέλεια από μια οικογένεια, αλλά σήμερα δεν σώζεται (υπήρχε μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’70, τους προτρέπει για την ίδρυση σχολείου.

Ο άγιος Κοσμάς ήταν μια "αστραπή",  μια μεγάλη και ανεξάντλητη μορφή, παράδειγμα φωτεινό και οδοδείκτης για το σήμερα και το αύριο, που πρόσβλεπε στο ξύπνημα της ψυχής στα μαύρα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Ένας άνθρωπος, ο άγιος Κοσμάς, μέσα σε σκοτεινά και δίσεκτα χρόνια, κράτησε όρθιες τις καρδιές και τις έσωσε από τον αφανισμό. Δύναμή του ακατανίκητη η πίστη του».    

π. Ηλίας Μάκος