Στην ιστορική Μονή Παλιουρής συναντήθηκαν, τυχαία, πρόσφατα τρεις φίλοι κληρικοί. Ο υπεύθυνος της Μονής π. Καλλίνικος Πουλής (αρχιμανδρίτης εκ Κερκύρας και επί πολλά χρόνια ηγούμενος σε Μονή του Αιγίου), ο αρχιμανδρίτης της Μητροπόλεως Ιωαννίνων π. Θεόκλητος Μηττάκος (εκ Μετσόβου και συνυπότροφος του π. Ηλία Μάκου κατά τα φοιτητικά χρόνια τους στη Φοιτητική Εστία Τοσίτσα) και ο Θεσπρωτός π. Ηλίας Μάκος.
Αντάλλαξαν πνευματικές σκέψεις, συμπυκνώνοντας το νόημά τους ότι ποτάμι είναι η ζωή μας. Ξεκινάει σαν ένα ρυάκι, γίνεται ποταμάκι, ποταμός, πέφτει σε μεγάλα ποτάμια, σε λίμνες, σε θάλασσες, σβήνει και χάνεται μέσα στον ωκεανό.
Γι' αυτό κάθε στιγμή οφείλουμε να σκεφτόμαστε την πνευματική μας ανόρθωση, την αναγέννηση της καρδιάς μας. Οι ποθούντες την πνευματική ανόρθωση του εαυτού μας, αλλά και των άλλων, ας χρησιμοποιούμε τη γλώσσα της αλήθειας άνευ υστεροβουλιών.
Σύμφωνα με την παράδοση, το Μοναστήρι της Παλιουρής, που είναι αφιερωμένο στη Γέννηση της Θεοτόκου, κτίστηκε το 1688-1690 από τον Παπαναστάσιο Αλεξίου από τη Ζίτσα.
Στην ίδια θέση, όμως, παλαιότερα υπήρχε ναός που είχε ιδρύσει το 1373 ο Θωμάς Πρελιούμποβιτς, Σέρβος δεσπότης των Ιωαννίνων, και τον 17ο αιώνα ήταν ήδη ερειπωμένος.
Η μονή απέκτησε πλούτο και μεγάλη κτηματική περιουσία, και σύμφωνα με την παράδοση φιλοξενούσε κρυφό σχολείο.
Καταστράφηκε από τον Αλή Πασά το 1782 και ανοικοδομήθηκε το 1786 με χρηματοδότηση προεστών του Ζαγορίου, ενώ το 1796 ανακαινίσθηκε.
Καταστράφηκε πάλι το 1820 από οθωμανικά στρατεύματα και τότε οι μοναχοί της υποχρεώθηκαν να την εγκαταλείψουν αλλά το 1825 ξαναλειτούργησε, με ειδικό διάταγμα του διοικητή των Ιωαννίνων, Μεχμέτ Ρεσίτ πασά Κιουταχή.
Ο ναός ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής με τρούλο και η στέγη του είναι θολωτή, με δώδεκα ισομεγέθεις θόλους διαταγμένους σε τρεις σειρές, που στηρίζονται σε δύο κιονοστοιχίες με τρεις κίονες η καθεμία.
Το εσωτερικό του είναι πλούσια διακοσμημένο με αγιογραφίες του 1833, έργα λαϊκής τεχνοτροπίας που υπογράφουν οι γνωστοί ζωγράφοι από τα Ιωάννινα Θεοδόσιος και ο γιος του Κωνσταντίνος.
Η δυτική πλευρά, που κατέρρευσε το 1816 και ανοκοδομήθηκε, δεν είναι αγιογραφημένη, ενώ η παράσταση του Χριστού στη βόρεια πλευρά είναι έργο του ζωγράφου Διονύσιου Ζούκη από τους Καλαρρύτες.
Στο εσωτερικό του ναού διατηρείται το περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο, καθώς και φορητές εικόνες του 1678, έργα του Εμμανουήλ Τζάνε, καθώς και εικόνες του 18ου αιώνα.
Αναχωρώντας από το Μοναστήρι, σε κάθε βήμα μας ακούμε ψιθυρίσματα πνευματικά, ακούμε μελωδικούς ήχους, ακούμε την παλαιά και τη σύγχρονη φωνή της Μονής που φτάνει στα αυτιά μας με γλυκούς κυματισμούς. Και είναι η φωνή αυτή της Μονής η επίμονη υπενθύμιση για τη δική μας ανάταση.
π. Ηλίας Μάκος
