Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Τα ξεχασμένα παλαιά έθιμα των Χριστουέννων και της Πρωτοχρονιάς στη Θεσπρωτία...

Τα παλαιά έθιμα των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς σβήνουν σιγά-σιγά. Η κοινωνία κινείται σε άλλους ρυθμούς. Γι' αυτό καταγράφουμε κάποια απ' αυτά, που τα τηρούσαν οι Θεσπρωτοί και μέσα από τα οποία φαίνεται ο τρόπος ζωής και συμπεριφοράς, που καμία σχέση δεν έχει με τη σημερινή εποχή. Αν τότε ήταν χειρότερα ή καλύτερα, αφορά άλλο θέμα, που μπορεί κανείς να το αξιολογήσει. Πριν τα Χριστούγεννα οι γυναίκες καθάριζαν τα σπίτια τους και έφτιαχναν τα γλυκά
(κουραμπιέδες, μπακλαβά κ.ά.). Προ
των Χριστουγέννων γίνονταν και το σφάξιμο των γουρουνιών. οι οικογένειες έκαναν τα πάντα για να έχουν τον μεγαλύτερο χοίρο, δίνοντάς του να φάει αλεσμένο καλαμπόκι, πίτουρα, ακρίσιο, ζεστό νερό και αλάτι. Ήταν η εποχή που οι οικογένειες εξέτρεφαν τα χοιρινά για το κρέας και το λίπος τους. Όταν μάλιστα η οικογένεια είχε πολλά μέλη, το γουρούνι έπρεπε να παχύνει πολύ, ώστε το λίπος του να είναι αρκετό. Η προετοιμασία για το σφάξιμο του γουρουνιού γινόταν με εξαιρετική φροντίδα, ενώ επακολουθούσε γλέντι μέχρι τα ξημερώματα. Άλλωστε το κρέας του γουρουνιού ήταν το μόνο κρέας που θα έτρωγαν για όλο το χρόνο. (Εκτός πια και αν ψοφούσε κάποιο πρόβατο, γίδα ή κότα.) Για κάθε σφαγή μεγάλου γουρουνιού απαιτούνταν 5-6 άνδρες, εκτός των παιδιών, που έφταναν πολλές φορές τα 20-25, τα οποία περίμεναν να πάρουν τη «φούσκα» του γουρουνιού, να τη φουσκώσουν και να παίξουν μ’ αυτή ποδόσφαιρο και άλλα παιχνίδια. Επειδή όμως η όλη εργασία είχε ως επακόλουθο το γλέντι και τη χαρά, γι’ αυτό και η ημέρα αυτή καθιερώθηκε ως "γουρουνοχαρά ή γουρνοχαρά". Όταν μάλιστα προσκαλούσαν κάποιον την ημέρα αυτή, δεν έλεγαν "έλα να σφάξουμε το γουρούνι", αλλά "έλα, έχουμε γουρουνοχαρά". Η εργασία ήταν σκληρή και ο σφαγέας έπρεπε να είναι καλός τεχνίτης. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις αναγκαζόταν να χρησιμοποιήσει τσεκούρι για να αποκόψει την καρωτίδα. Υπήρχαν περιπτώσεις που δεν μπορούσαν να το σφάξουν, οπότε το γουρούνι έτρεχε να ξεφύγει με μισοκομμένο λαιμό. Επίσης, το γδάρσιμο απαιτούσε χέρι δυνατό και τεχνικό για να μην κάνει τρύπες, δεδομένου ότι το δέρμα αυτό το χρησιμοποιούσαν και έκαναν τα λεγόμενα «γουρνοτσάρουχα», που τα φορούσαν για όλο το χρόνο και προπαντός στα χωράφια. Μετά το γδάρσιμο, άρχιζε το κόψιμο του λίπους (παστού), για να γίνει έπειτα το κόψιμο του κρέατος σε μικρά κομμάτια. Το αλάτιζαν και το έβαζαν στην «κάδ’» (ξύλινος κάδος) για να το έχουν σαν ένα από τα κύρια φαγητά τους τις παγωμένες νύχτες του χειμώνα. Αφού τελείωναν όλες τις δουλειές, καταπιάνονταν ύστερα με το γέμισμα των λουκάνικων, για τα οποία έδειχναν ιδιαίτερη επιμέλεια. Το κρέας το έκοβαν κομματάκια με μαχαίρια. Το έπαιρναν κυρίως από τα πλευρά και το φιλέτο. Αυτό το κομμένο κρέας το έβραζαν μαζί με κομμένα πράσα και διάφορα μπαχαρικά, τα οποία έκαναν τα λουκάνικα να ευωδιάζουν. Να σημειώσουμε ότι λουκάνικα έφτιαχναν με τον ίδιο περίπου τρόπο και με το συκώτι του γουρουνιού (σκ’ωτένια ή σκ’ωτίσια). Το λίπος, τον λεγόμενο «παστό», το έκοβαν μικρά κομματάκια και το ‘λιωναν μέσα σε καζάνι, που έβραζε κάτω από μεγάλη φωτιά. Για να λιώσει το παστό, η νοικοκυρά πάσχιζε πραγματικά, επί 2-3 ημέρες, ανάλογα με την ποσότητά του.
Αφού άδειαζε το ρευστό λίπος στο δοχείο, έμεναν τα υπολείμματα, μικρά τεμάχια που όχι μόνο δεν τα πετούσαν, αλλά αποτελούσαν τους καλύτερους μεζέδες για όλους. Αυτά τα ροδοκοκκινισμένα κομματάκια, ιδιαίτερα ελκυστικά και γευστικά για πολλούς, ήταν οι «τσιγαρίδες». Το γουρουνίσιο κρέας γινόταν μαγειρευτό αλλά ο καλύτερος μεζές του ήταν η τηγανιά, μικρά κομμάτια χοιρινού στο τηγάνι με ρίγανη. Το λιωμένο λίπος (=λίγδα) το έβαζαν σε δοχεία λαδιού ή πετρελαίου και αφού πάγωνε, διατηρούνταν σχεδόν όλο το χρόνο. Οι κάτοικοι το χρησιμοποιούσαν όλο το χρόνο και σε όλα σχεδόν τα φαγητά. Υπήρχαν μάλιστα περιπτώσεις που πολλοί δεν το αντικαθιστούσαν με τίποτα.
Ακόμα τοποθετούσαν μέσα στη λίγδα κομμάτια βρασμένου κρέατος που το έλεγαν «καβουρμά». Ο «καβουρμάς» κρατούσε, χωρίς να χαλάσει, μέχρι το καλοκαίρι. Ακόμα και το καλοκαίρι στα φαγητά τους χρησιμοποιούσαν λίπος, γιατί ήταν δική τους παραγωγή και επομένως φθηνό, σε αντίθεση με το λάδι που το αγόραζαν μισή ή μια οκά για να περάσουν ένα και δυο μήνες. Επίσης, πολλές φτωχές οικογένειες δεν αγόραζαν καθόλου λάδι και δεν ήξεραν ούτε ποιο είναι το χρώμα του.
Από το γουρούνι τίποτα δεν πήγαινε χαμένο. Τίποτα δεν πετούσαν. Με το κεφάλι, τα αυτιά και τα πόδια, έφτιαχναν πατσά. Τον πατσά τον έβαζαν σε πιάτα, τον άφηναν να παγώσει και έτρωγαν σχεδόν όλο το χειμώνα.
Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, έφτιαχναν τις «κλούρες». Την πρώτη «κλούρα» την έφτιαχναν για το Χριστό και την έβαζαν στο καντήλι του σπιτιού. Στις 22 Δεκεμβρίου, προπαραμονή των Χριστουγέννων σ'όλα τα χωριά, όλοι οι κάτοικοι, σ'όλα τα σπίτια, φτιάχνανε τηγανίτες σε καμένη πλάκα στη φωτιά, που συμβόλιζε τα σπάργανα του Χριστού. To πρωί της παραμονής των Χριστουγέννων, τα παιδιά κατά ομάδες, (και ήταν πολλά τότε), αφού χτυπούσαν πρώτα την καμπάνα της εκκλησίας, ξεκινούσαν για να πουν τα «κάλαντατα» στα σπίτια του χωριού. Στον ώμο τους είχα κρεμασμένο τον «τρουβά» για να βάλουν μέσα τις «κλούρες» (μικρά στρογγυλά ψωμάκια), τα κάστανα, τα καρύδια και τα αμύγδαλα που θα τους πρόσφεραν οι νοικοκυρές. Την ημέρα των Χριστουγέννων κανένας δε λείπει από την εκκλησία που είναι ολόφωτη από τα κεριά και τις λαμπάδες μέσα στη νύχτα. Μετά τη λειτουργία, χαιρετά ο ένας τον άλλον και εύχεται «χρόνια πολλά». Στη Θεσπρωτία είχαν μια ωραία συνήθεια που τη βασίζανε σε μια παλιά παράδοση. Όταν γεννήθηκε ο Χριστός και πήγαν, λέει, οι βοσκοί να προσκυνήσουν, ήτανε νύχτα σκοτεινή. Βρήκαν κάπου ένα ξερό πουρνάρι κι έκοψαν τα κλαδιά του. Πήρε ο καθένας από ένα κλαδί στο χέρι, του έβαλε φωτιά και γέμισε το σκοτεινό βουνό χαρούμενες φωτιές και τριξίματα και κρότους.
Έτσι, λοιπόν, όποιος πήγαινε  στο σπίτι του γείτονα, για να πει τα χρόνια πολλά, καθώς και όλα τα παιδιά τα παντρεμένα, που θα πάνε στο πατρικό τους, για να φιλήσουν το χέρι του πατέρα και της μάνας τους, κρατούσαν  ένα κλαρί πουρνάρι, ή ό,τι άλλο δεντρικό, που έκαιγε, τρίζοντας. Κι όταν τα φύλλα τα ξερά έπιαναν φωτιά κι πετούσαν σπίθες, εύχονταν οι άνθρωποι: «Αρνιά, κατσίκια, νύφες και γαμπρούς!»
Αυτή είναι η καλύτερη ευχή για κάθε νοικοκύρη. Να προκόβουν τα κοπάδια του, να πληθαίνει η φαμελιά του, να μεγαλώνουν τα κορίτσια και τα παλικάρια του, να του φέρνουν στο σπίτι νύφες και γαμπρούς, να του δώσουν εγγόνια που δε θ’ αφήσουν τ’ όνομα το πατρικό να σβήσει. Μετά τα Χριστούγεννα, στα 12μερα, οι άνθρωποι προσπαθούσαν να μην τους βρει η νύχτα έξω από το σπίτι, φοβούμενοι τους καλικάτζαρους.  Τα 12μερα ούτε αλλάζανε, ούτε λουζόντουσαν για να φύγουν τα ξόρκια.
** *
Για την Πρωτοχρονιά οι γυναίκες συγυρίζανε το σπίτι και κάνανε το κάθε τι να λάμπει. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, με ανασηκωμένα τα μανίκια, με τα μαλλιά της κεφαλής δεμένα με μαντήλι για να μην τα τρώει η σκόνη, πλάθουνε και χτυπούνε το ζυμάρι, το πασπαλίζουνε με αλεύρι και μυρωδιές και κάνουνε τη "βασιλόπιτα". «Ανοίγουνε φύλλο» και με έξι τέτοια φύλλα, χωρίς να προσθέσουν τίποτα άλλο έφτιαχναν τη βασιλόπιτα. Ανάμεσα στα φύλλα τοποθετούσαν διάφορα συμβολικά σχήματα που έφτιαχναν από κάποιο κλαδί. Και φυσικά έβαζαν μέσα  το «φλουρί».
Την Πρωτοχρονιά, λίγο πριν το μεσημέρι, την ψήνανε στο φούρνο. Το μεσημέρι μαζεύονταν όλη η οικογένεια γύρω από το γιορτινό τραπέζι και ο μεγαλύτερος την έκοβε, αφού πρώτα την έστριβε τρεις φορές και τη «σταύρωνε» με το μαχαίρι. Το πρώτο κομμάτι ήταν πάντα του Χριστού και τα άλλα από έναν για τον καθένα, ανάλογα με το που θα σταματούσε η βασιλόπιτα μετά από τις τρεις στροφές.
Του Αγίου Βασιλιού, την Πρωτοχρονιά, φτιάχνανε κουλούρες με τρύπα στη μέση και το πρωί τις κρεμούσαν στα κέρατα του ζώου και αν έπεφτε ορθή κάτω θα γεννιότανε αγόρι ,αν έπεφτε ανάποδα θα γεννιότανε κορίτσι . Την ίδια μέρα κόβανε μια φούντα από ένα πουρνάρι και το βάζανε στη φωτιά και λέγανε ευχές (αρνιά κατσίκια θηλυκά και μοσχάρια παιδιά αρσενικά).

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H λογοθεραπεύτρια Μαρία Ιγνατίου εντυπωσίασε με ομιλία της για τα προβλήματα λόγου...

Μια εξαιρετική και χρήσιμη εισήγηση έκανε σε σεμινάριο στα Γιάννινα του Διεπιστημονικού Κέντρου Ηπείρου η λογοθεραπεύτρια Μαρία Ιγνατίου, μιλώντας για τα προβλήματα λόγου και την οργάνωση μελέτης στα παιδιά και στους εφήβους. Εξειδικευμένη στη διαταραχή ελλειματικής προσοχής και στην υπερκινητικότητα και έχοντας βαθιά εσωτερική ευαισθησία και αγάπη για τα παιδιά και τους εφήβους, καθώς και συναίσθηση της αποστολής της, βοηθάει με αποτελεσματικό τρόπο στο να επιλυθούν προβλήματα αυτού του είδους.  Η επιστημονική και κοινωνική προσφορά ανθρώπων με την κατάρτιση και το ήθος της κ. Ιγνατίου, καθώς και με τη δυνατότητα ουσιαστικής επικοινωνίας με τους άλλους, είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη στις ημέρες μας και κυρίως σε ομάδες όπως τα παιδιά και οι έφηβοι.  

H Θεσπρωτία εκπροσωπήθηκε σε εκδήλωση στο Αλύκο Β. Ηπείρου για τα 4 δολοφονημένα παλικάρια

H Θεσπρωτία εκπροσωπήθηκε σε εκδήλωση μνήμης στο Αλύκο Β. Ηπείρου για τα 4 παλικάρια,  που 27 χρόνια πριν, έπεσαν νεκροί απ’ το «γάζωμα» των φρουρών του αλβανικού κομμουνιστικού καθεστώτος, προσπαθώντας να διασχίσουν την με ηλεκτροφόρα συρματοπλέγματα  ελληνοαλβανική μεθόριο.Ο αντιδήμαρχος Ηγουμενίτσας Μιχάλης Γκίκας, ο οποίος απηύθυνε χαιρετισμό, κατέθεσε στεφάνι στο μνημείο για το Θύμιο Μάσιο, το Βαγγέλη Μήτρο, το Θανάση Κώτση και τον Αηδόνη Ράφτη.  Η Δημοκρατική Ένωση Εθνικής Ελληνικής Μειονότητας «ΟΜΟΝΟΙΑ», σε συνεργασία με το Δήμο Φοινικαίων, οργάνωσαν την Τρίτη  12 Δεκεμβρίου εκδήλωση τιμής και μνήμης, των μαρτύρων τηςχοτζικής περιόδου, που αγωνίστηκαν για δημοκρατία και εθνική δικαίωση. Στην εκδήλωση συμμετείχαν ο πρώτος σύμβουλος της Ελληνικής Πρεσβείας στα Τίρανα Γρηγόριος Δελιαβέκουρας, ο αναπληρωτής Γενικός Πρόξενος της Ελλάδος στο Αργυρόκαστρο Κωνσταντίνος Μιχελής, ο Γ. Πρόεδρος της Ομόνοιας  Λεωνίδας Παππάς , ο αντιπρόεδρος και Πρόεδρος του Παραρτήματος Ομόνοιας Χειμάρρας…

Οι καλαντζήδες της Μουργκάνας Θεσπρωτίας: Μια κοινωνική και επαγγελματική τάξη, που χάθηκε!

Το σινάφι των καλαντζήδων (γανωτζήδων) της Μουργκάνας Θεσπρωτίας, που έχει χαθεί, δεν ήταν μόνο επαγγελματικό. Οι καλαντζήδες αποτελούσαν μια πρωτότυπη κοινωνική τάξη ταξιδεύοντος βιοτεχνισμού και ξεκίνησα από ορεινά χωριά των Φιλιατών στη Θεσπρωτία, στα ελληνοαλβανικά σύνορα και εξαπλώθηκαν σ' όλη την Ελλάδα και τα Βαλκάνια. Οι πρώτοι καλαντζήδες εμφανίζονται στα μέσα του 18ου αι. στο Μπαμπούρι των Φιλιατών, γι’ αυτό και ονομάστηκε «καλαντζομάνα». Από το Μπαμπούρι επεκτάθηκε η καλαντζήδικη τέχνη και σε άλλα χωριά της περιοχής της Μουργκάνας (Τσαμαντά, Πόβλα, Λειά, Λίστα, Γλούστα, Αγίους Πάντες, Ξέχωρο, Φατήρι, Λίμποβο) και σε μικρότερη έκταση στα υπόλοιπα χωριά της επαρχίας Φιλιατών. Ηλικιωμένος, που ζει στα Γιάννινα, αναφέρει: "Πριν από πολλά χρόνια επισκεπτόμουν τον μπάρμπα Κώστα για να «γανώσει» τα «χαλκώματα» του σπιτιού – κατσαρόλες, τηγάνια, ταψιά, τεντζερέδες (κακάβια), νταβάδες. Ήταν γείτονάς μου τότε ο μπάρμπα-Κώστας, που κατάγονταν από τα χωριά του Καλαμά. Πάντοτε …

Για 4η συνεχόμενη χρονιά πανελλήνιο βραβείο λογοτεχνίας στον π. Ηλία Μάκο...

Για 4η συνεχόμενη χρονιά απονεμήθηκε πανελλήνιο βραβείο λογοτεχνίας στον π. Ηλία Μάκο από την Ένωση Ελλήνων Λογοτεχνών, με πρόεδρο και "πάλλουσα καρδιά" της έναν ακάματο εργάτη του πνεύματος με ανεκτίμητη προσφορά στα ελληνικά γράμματα, τον κ. Λευτέρη Τζόκα. Στον Πανελλήνιο και Παγκύπριο Διαγωνισμό Ενηλίκων 2017 κέρδισε ο πρεσβύτερος-θεολόγος π. Ηλίας Μάκος το Β' βραβείο για το πόνημά του "Στα κράσπεδα του ουρανού" (στην κατηγορία Χρονικό-Μαρτυρία). Πρόκειται για καταγραφές από προσκυνηματικό οδοιπορικό στον «αρχαιότερο ιερό τόπο της γης», στο Θεοβάδιστο  Όρος Σινά. Μεταφέρονται στο χαρτί οι εκστατικές και καταιγιστικές πνευματικές εντυπώσεις από την παρουσία στη μονή-σύμβολο της Ορθοδοξίας, που εκχύλισαν, ως καρποφόρα συγκομιδή, από το κάνιστρο της καρδιάς.  Κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα είναι τα παρακάτω: "... Αυτές τις ιερές στιγμές, σκέπτεσαι πως οτιδήποτε γεύεσαι είναι ασήμαντο, μηδαμινό, μπροστά σ’ αυτό, που διψάς. Ταξιδεύεις στην αληθινή όψη της…

O Θεσπρωτός καθηγητής καρδιολογίας Χρ. Κατσούρας με σημαντικά ιατρικά επιτεύγματα...

Σημαντικά επιστημονικά επιτεύγματα έχει να παρουσιάσει ο Θεσπρωτός (από τη Μενίνα) Χρήστος Κατσούρας, καθηγητής καρδιολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων. Και με την προσωπική του συμβολή η καρδιολογική κλινική παρέχει προχωρημένες και ποιοτικά διασφαλισμένες υπηρεσίες υγείας, αντίστοιχες με αυτές προηγμένων ευρωπαϊκών χωρών. Μια από αυτές είναι η δυνατότητα, που σύντομα θα πάρει σάρκα και οστά, για  λειτουργική τοποθέτηση τεχνητής καρδιάς σε ασθενείς. Πέρα από αυτά, ο κ. Κατσούρας την επιστημοσύνη του τη συνδυάζει και με το καθαρότατο ήθος του, που είναι το μεγάλο ατού του. Έτσι δεν είναι ο επαγγελματίας γιατρός, που διεκπαιρεώνει περιστατικά, αλλά ο ανθρωπιστής γιατρός, που σκύβει πάνω από το πρόβλημα του αρρώστου. Η άσκηση της ιατρικής γι' αυτόν είναι ιδεολογία, δεν είναι συμφέρον. Γι' αυτό και όλοι, απλοί πολίτες και συναδέλφοί του, αναγνωρίζουν την πολλαπλή αξία του... 

Ο Μητροπολίτης Παραμυθίας στην εορτή του αγίου Σπυρίδωνα στην Ηγουμενίτσα...

Στον ομώνυμο ναό της Ηγουμενίτσας, λειτούργησε ανήμερα του αγίου Σπυρίδωνα, Τρίτη 12 Δεκεμβρίου 2017,  ο Μητροπολίτης Παραμυθίας Τίτος. Ο Σεβασμιώτατος, πλαισιούμενος από το Γενικό Αρχιερατικό Επίτροπο πρωτοπρεσβύτερο π. Βελισσάριο Σάντα και άλλους κληρικούς της Μητροπόλεως, με τη λειτουργική του σεμνότητα έδειξε πόσο δυνατή είναι η ταπεινοφροσύνη μπροστά στο Θεό, πόσα δικαιώματα έχει από το Θεό η αγνή αγάπη, πόσο ωραία και σωτήρια είναι η πίστη, για όσους ζουν με καθαρή διάνοια το θέλημα του Θεού. Το εκκλησίασμα αισθάνθηκε ότι ο άγιος Σπυρίδων, όταν τον ακολουθήσουμε, δεν μας αφήνει να λησμονήσουμε ότι η χριστιανική ελπίδα καλλιεργείται και ενισχύεται στην πράξη μέσα στους κόλπους της πνευματικής ζωής. Ίσως ο λόγος και οι πράξεις μας ως πιστών θα μπορούσαν να έχουν μεγαλύτερη πειστικότητα, αν καταλαβαίναμε πόσο κοντά μας είναι ο Θεός και δεν λιποτακτούσαμε από το θέλημά του. Την παραμονή της εορτής, Δευτέρα 11 Δεκεμβρίου, προς του τέλος του Εσπερινού, έγινε περιφορά της εικόνας του θ…