Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ξεχάστηκαν τα ήθη και τα έθιμα του παραδοσιακού Θεσπρωτικού γάμου

Ξεχάστηκαν τα ήθη και τα έθιμα του παραδοσιακού Θεσπρωτικού γάμου. Πριν όμως καταγραφούν τα ήθη και τα έθιμα του Θεσπρωτικού γάμου, να σημειωθεί ότι ηλικία των γυναικών που ήταν κατάλληλη για παντρειά προσδιορίζονταν συνήθως γύρω στο 20ο έτος της ηλικίας τους, ενώ των αγοριών μετά την εκπλήρωση των στρατιωτικών υποχρεώσεών τους. Συνήθως οι περισσότεροι γάμοι τελούνταν μετά από συνοικέσια. Επιδίωξη  ήταν οι μελλόνυμφοι να
προέρχονται από το ίδιο χωριό. Κάποιος συγγενής της κοπέλας αναλάμβανε, εν αγνοία της, να μεταφέρει το μήνυμα σε κάποιον αντίστοιχο του γαμπρού. Αν απορρίπτονταν κρατιόνταν μυστικό για να μην εκτεθούν οι συγγενείς και η κοπέλα. Αν συμφωνούσαν το ανακοίνωναν στον άλλο υπεύθυνο του προξενιού και μετά το πληροφορούνταν οι μελλόνυμφοι και έπειτα το μάθαιναν και οι υπόλοιποι. Στη συνέχεια συναντιόταν οι γονείς και στενοί φίλοι των δύο μερών συνήθως στο σπίτι του γαμπρού για να συζητήσουν και να συμφωνήσουν το μέγεθος της προίκας. Πολύ παλιότερα,  συνέτασσαν και το προικοσύμφωνο. Μετά τον αρραβώνα και αφού τα είχαν συζητήσει στο προξενιό, συγγενείς του γαμπρού, πήγαιναν στο σπίτι της νύφης για να τα καταγράψουν τα συμφωνηθέντα σε χαρτί.
ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ
Ως προς τα ήθη και τα έθιμα, σύμφωνα και με την καταγραφή του Ηπειρωτικού Συνδέσμου Πειραιώς, προσκαλούνταν ο κόσμος προφορικά, δηλαδή δεν τυπώνονταν προσκλήσεις. Την Τετάρτη οι φίλες της νύφης πήγαιναν σπίτι της. Έκαναν στοίβα το προικιό (σε «γίκο»), δηλαδή διπλωμένα τα υφάσματα κλπ , το ένα πάνω στο άλλο. Κάτω - κάτω έβαζαν τα χοντρότερα και πιο πάνω τα λεπτότερα. Από πάνω γέμιζαν με μαξιλάρια, ενώ στο κάτω μέρος έβαζαν μαξιλάρια για άλλες χρήσεις που ήταν φτιαγμένα κεντημένα στον αργαλειό ή στο χέρι ή πλεχτά. Στα κρεβάτια άπλωναν τα κεντήματα, τα σεντόνια, τις μαξιλαροθήκες, τις πετσέτες τις ποδιές κ.α. Τα φορέματα τα τοποθετούσαν κρεμαστά. Ετοίμαζαν και τις πλεχτές κάλτσες (Τσιουρέπια) που προορίζονταν για δώρα στο σόι του γαμπρού. Μπορεί να ήταν 80-100-120 ζευγάρια, αναλόγως του πόσο μεγάλο ήταν στο σόι του. Στα χαρακτηριστικά των προκαθορισμένων διαδικασιών συγκαταλέγεται και «η κασέλα». Η κασέλα είναι ένα ξύλινο μακρόστενο, παραλληλόγραμμο κιβώτιο, με κάλυμμα που ανοιγόκλεινε, στο οποίο φύλασσαν τακτοποιημένα ρούχα και υφάσματα. Οι συγγενείς του γαμπρού ανέκαθεν την έπαιρναν μαζί με τα προικιά από τη νύφη, ως σχεδόν το 1955. Στην πάνω δεξιά μεριά (της στενής πλευράς) είχε ένα παταράκι, σαν κουτάκι, 7-8 εκατοστών πλάτους και ύψους που λέγονταν «παράκλα» και από την αριστερή πλευρά, ένα σανιδάκι καρφωμένο για να στηρίζει το κάλυμμα της κασέλας όταν ήταν ανοιχτή. Όταν η κασέλα σταμάτησε να αποτελεί μέρος της προίκας, αντικαταστάθηκε από καλοφτιαγμένη ντουλάπα. Την Πέμπτη έρχονταν οι συμπέθεροι (σόι του γαμπρού) για να πάρουν την προίκα. Αφού τα πήγαιναν στο σπίτι του γαμπρού, η μητέρα του έριχνε ρύζι και τα έκαναν πάλι στοίβα (γίκο). «Έστρωναν το κρεβάτι» και τακτοποιούσαν τα πράγματα στις θέσεις τους. Μόλις έστρωναν το κρεβάτι έριχναν πάνω ένα αγοράκι μικρό για να κάνει η νύφη αγόρι. Απαραίτητη όμως προϋπόθεση ήταν να πάρουν πρώτα το συμφωνηθέν χρηματικό ποσό. Αν αυτό δεν παραλαμβάνονταν, μπορεί να χαλούσε και ο γάμος. Το βράδυ του Σαββάτου γίνονταν το γλέντι στην νύφη. Η οικογένεια του κάθε προσκεκλημένου έφερνε ένα «πόδι» κρέας πρόβειο (ένα τέταρτο του ζώου) και από ένα ταψί ψωμί. Μερικοί έφερναν και κρασί. Πριν έρθουν τα όργανα τραγουδούσαν με το στόμα οι άντρες και οι γυναίκες σε αντιφώνηση (μία φορά οι γυναίκες και μία οι άντρες). Τραγούδια καθιστικά περισσότερο. Όταν έλεγαν χορευτικό τραγούδι, το χόρευαν. Μετά έρχονταν τα όργανα. Έμπαιναν στο χορό ανά παρέες, συνήθως ανά οικογένειες. Άντρες και γυναίκες μαζί (πιο ελεύθερα όχι όπως στο πανηγύρι στον προκαθορισμένο διπλοκάγγελο ή τριπλοκάγγελο χορό). Ένας είχε την ευθύνη για να κρατά και να δίνει τη σειρά για το χορό. Άλλος ήταν υπεύθυνος για το φαγητό και λέγονταν κελαρτζής. Έκοβε το κρέας που έφερναν οι καλεσμένοι σε μερίδες και το τσιγάριζαν στο ταψί. Μετά έφτιαχναν το γνωστό γιαχνί. Πριν το φαγητό έρχονταν το συμπεθεριό (συγγενείς του γαμπρού) αποτελούμενο από 10-15 περίπου άτομα. Έστρωναν το τραπέζι και αφού τελείωναν το φαγητό τραγουδούσαν το τραγούδι «Σε τούτη τάβλα που ήμαστε» σε δύο παρέες, μία φορά η μία και μία φορά η άλλη. Το φαγητό το τοποθετούσαν 2 άτομα στα πιάτα. Πρώτα σερβίρονταν το ρύζι. Νέα παιδιά (5-6 άτομα) που φορούσαν καρό ασπροκόκκινη ποδιά (και λιγότερο μπλε άσπρο), κάθονταν στη σειρά και ο ένας έδινε στον άλλο το πιάτο, ώσπου να φτάσει στο τραπέζι. Εκεί κάποιος μεγαλύτερος είχε την ευθύνη σε ποιόν θα δοθεί , αναλόγως τη σειρά. Μόλις τελείωνε το πρώτο πιάτο, μάζευαν τα σκεύη και τα έπλεναν ώστε να χρησιμοποιηθούν στο δεύτερο πιάτο. Το ίδιο και στο τρίτο. Στο τέλος, στο τέταρτο, σερβίρονταν το κρέας. Έπιναν και κρασί ή ούζο. Χαρακτηριστικά ο κελαρτζής έλεγε ότι «δεν φτάνει το ένα, δεν φτάνει το άλλο», για να μην μεθύσουν. Ο γάμος γινόταν συνήθως μετά το μεσημεριανό, νωρίς το απόγευμα. Ένας λόγος ήταν ότι μετά θα γίνονταν τραπέζι στους προσκεκλημένους. Υπήρχαν οι περιπτώσεις που γίνονταν στέφανα και στο σπίτι. Αν ο γαμπρός ήταν από μακριά τα στέφανα γίνονταν στο μέρος της νύφης. Το πρωί της Κυριακής ετοιμάζονταν φαγητά για το μεσημέρι. Συνήθως ετοίμαζαν το παραδοσιακό γιαχνί και κρέας με ρύζι.  Μετά τα όργανα πήγαιναν στο γαμπρό. Όλο μαζί το συμπεθεριό (του γαμπρού) με τα όργανα πήγαιναν στο νουνό για να τον πάρουν.

Στο γάμο, ο βλάμης ήταν μεταξύ των πρώτων παρευρισκομένων. Σε χωριά της Θεσπρωτίας ο βλάμης πήγαινε στο σπίτι του γαμπρού με τη συνοδεία των οργάνων. που έστελνε ο γαμπρός. Σε όλη τη διάρκεια του γάμου ο βλάμης μαζί με το νουνό ήταν κοντά στο γαμπρό. Ο κόσμος που ήταν προσκεκλημένος στο γάμο (ψίκι) μαζί με το βλάμη και το γαμπρό ξεκινούσαν για το σπίτι της νύφης. Τα όργανα τραγουδούσαν στο δρόμο διάφορα τραγούδια. Όταν έφταναν στη νύφη έλεγαν το «Ξύπνα περδικ(λ)ομάτα μου κι ήρθα στο μαχαλά σου». Ο «Βλάμης» που ήταν φίλος του γαμπρού φορούσε στη νύφη τα παπούτσια τα νυφιάτικα που ήταν όμως δώρο του γαμπρού. Μετά πιάνοντας αγκαζέ τη νύφη από τη μία μεριά ο πατέρας και από την άλλη η μάνα έβγαιναν έξω από την πόρτα. Τότε γυρνούσε η νύφη προς την πόρτα και προσκυνούσε 3 φορές (έσκυβε λίγο). Η μάνα της έριχνε ρύζι και κουφέτα που είχε σ΄ ένα πιάτο και το έσπαγε στο έδαφος. Μετά την έπιαναν πάλι αγκαζέ 2 νέα άτομα, τα αδέλφια αν είχε ή στενός συγγενής. Τα όργανα έλεγαν το (αφήνω γεια μανούλα μου). Πολλοί έκλαιγαν γιατί έφευγε η νύφη από τους δικούς της. Όταν έφταναν στην εκκλησία την έπιαναν από δεξιά αγκαζέ ο γαμπρός και αριστερά ο νουνός. Αφού γίνονταν τα στέφανα ξεκινούσαν για το σπίτι του γαμπρού. Τα όργανα , τα νιόγαμπρα και όλοι οι συμπέθεροιΌταν έφταναν τα όργανα στο καινούριο σπίτι (του γαμπρού) έλεγαν το «έβγα κυρά-κυρά και πεθερά για να δεχτείς την πέρδικα». Έβγαινε η πεθερά με ένα πιάτο που περιείχε ρύζι και κουφέτα, τα οποία έριχνε πάνω στα νιόγαμπρα. Η νύφη με το τακούνι έσπαγε το πιάτο και μετά έμπαινε μέσα. Μετά έβαζαν τη νύφη στο χορό, σε διπλή σειρά με μέσα τις γυναίκες και έξω τους άντρες, ο γαμπρός χόρευε και κρατούσε για χορό όλους του άντρες και ανάλογα η νύφη τις γυναίκες. Κατόπιν οι συγγενείς της νύφης έφευγαν, για να γυρίσουν το βράδυ να συμμετάσχουν στη «χαρά». Όποιος είχε την οικονομική άνεση κρατούσε τα όργανα και για το βράδυ. Όπως γίνονταν το γλέντι στη νύφη το Σάββατο το βράδυ τα ίδια γίνονταν και στο γαμπρό την Κυριακή το βράδυ. Πρέπει να σημειωθεί ότι κατά τη διάρκεια του γλεντιού δίπλα από τη νύφη κάθονταν πάντα μια γυναίκα, που μπορεί να ήταν η αδερφή της (αν είχε) ή κάποια ξαδέρφη της.Στους αυστηρά προβλεπόμενους άγραφους κανόνες, ιδίως σε ότι αφορούσε, στη νύφη περιλαμβάνονταν και ο τρόπος που εκφωνούσε τους καινούριους συγγενείς «Πατέρα» τον πεθερό, «μάνα» τη πεθερά, «αφέντη» όλους τους άρρενες, «κυρά» όλες τις γυναίκες. Απαντούσε πάντα με το «όρσε» (ορίστε) όταν την καλούσαν και απαγορεύονταν να περάσει μπροστά από τους καθιστούς άντρες.



 

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H λογοθεραπεύτρια Μαρία Ιγνατίου εντυπωσίασε με ομιλία της για τα προβλήματα λόγου...

Μια εξαιρετική και χρήσιμη εισήγηση έκανε σε σεμινάριο στα Γιάννινα του Διεπιστημονικού Κέντρου Ηπείρου η λογοθεραπεύτρια Μαρία Ιγνατίου, μιλώντας για τα προβλήματα λόγου και την οργάνωση μελέτης στα παιδιά και στους εφήβους. Εξειδικευμένη στη διαταραχή ελλειματικής προσοχής και στην υπερκινητικότητα και έχοντας βαθιά εσωτερική ευαισθησία και αγάπη για τα παιδιά και τους εφήβους, καθώς και συναίσθηση της αποστολής της, βοηθάει με αποτελεσματικό τρόπο στο να επιλυθούν προβλήματα αυτού του είδους.  Η επιστημονική και κοινωνική προσφορά ανθρώπων με την κατάρτιση και το ήθος της κ. Ιγνατίου, καθώς και με τη δυνατότητα ουσιαστικής επικοινωνίας με τους άλλους, είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη στις ημέρες μας και κυρίως σε ομάδες όπως τα παιδιά και οι έφηβοι.  

H Θεσπρωτία εκπροσωπήθηκε σε εκδήλωση στο Αλύκο Β. Ηπείρου για τα 4 δολοφονημένα παλικάρια

H Θεσπρωτία εκπροσωπήθηκε σε εκδήλωση μνήμης στο Αλύκο Β. Ηπείρου για τα 4 παλικάρια,  που 27 χρόνια πριν, έπεσαν νεκροί απ’ το «γάζωμα» των φρουρών του αλβανικού κομμουνιστικού καθεστώτος, προσπαθώντας να διασχίσουν την με ηλεκτροφόρα συρματοπλέγματα  ελληνοαλβανική μεθόριο.Ο αντιδήμαρχος Ηγουμενίτσας Μιχάλης Γκίκας, ο οποίος απηύθυνε χαιρετισμό, κατέθεσε στεφάνι στο μνημείο για το Θύμιο Μάσιο, το Βαγγέλη Μήτρο, το Θανάση Κώτση και τον Αηδόνη Ράφτη.  Η Δημοκρατική Ένωση Εθνικής Ελληνικής Μειονότητας «ΟΜΟΝΟΙΑ», σε συνεργασία με το Δήμο Φοινικαίων, οργάνωσαν την Τρίτη  12 Δεκεμβρίου εκδήλωση τιμής και μνήμης, των μαρτύρων τηςχοτζικής περιόδου, που αγωνίστηκαν για δημοκρατία και εθνική δικαίωση. Στην εκδήλωση συμμετείχαν ο πρώτος σύμβουλος της Ελληνικής Πρεσβείας στα Τίρανα Γρηγόριος Δελιαβέκουρας, ο αναπληρωτής Γενικός Πρόξενος της Ελλάδος στο Αργυρόκαστρο Κωνσταντίνος Μιχελής, ο Γ. Πρόεδρος της Ομόνοιας  Λεωνίδας Παππάς , ο αντιπρόεδρος και Πρόεδρος του Παραρτήματος Ομόνοιας Χειμάρρας…

Η εκπαιδευτικός στη Θεσπρωτία Βασιλική Παππά με ποιήματα και συνεντεύξεις δίνει το στίγμα της...

Η εκπαιδευτικός στη Θεσπρωτία Βασιλική Παππά με ποιήματα και συνεντεύξεις  δίνει το στίγμα της. Ένα στίγμα, που αποκαλύπτει ευρέως ότι όλη της η δημιουργική δραστηριότητα, η ανθρώπινη και η πνευματική, αφιερώνεται σ' ένα σκοπό. Την εσωτερική ελευθερία. Και μέσα από τα γραπτά της, ή καλύτερα μαζί με αυτά, δίνει την υπόσχεση ότι η πίκρα, που πολλές φορές γίνεται πόνος, και η ενάργεια του βλέμματος του δεσμώτη μιας δύσκολης μοίρας θα ανοίξει κι άλλους δρόμους ελευθερίας για τους τόσο πολλούς και τους τόσο άξιους , που δεν έχουν την προνομιακή μέθη της "απάνω" βόλτας. ΠΟΙΗΣΗ: ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΕΤΟΙΜΟΡΡΟΠΟΝ


ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΑΝΝΑ ΚΑΡΑΜΑΝΟΥ
Πάντα θαύμαζα τις γυναίκες που συνδύαζαν τη μητρότητα με το υψηλό επίπεδο μόρφωσης και την προσφορά στο κοινωνικό σύνολο.. Μια τέτοια γυναίκα είναι η κυρία Άννα Καραμάνου, πρώην Ευρωβουλευτής του Πα.Σο.Κ (1997-2004), π. Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων, Δρ. Πολιτικής Επιστήμης & Δ…

17χρονος μαθητής, ταλαντούχος κλαρινίστας...

Όπου εμφανίζεται και ακούγονται οι μελωδικοί ήχοι του κλαρίνου του, προκαλεί ενθουσιασμό και εντυπωσιασμό... Πρόκειται για το 17χρονο μαθητή παραδοσιακού κλαρίνου Γιάννη Σιάρκο, ο οποίος παίρνει μαθήματα από το γνωστό κλαρινίστα Μάκη Κωνσταντίνου. Ξεχωρίζει για το «δαντελένιο» παίξιμό του, την ευαισθησία αλλά και τις εμπνεύσεις του, ενώ, παρά την ηλικία του, διαθέτει πλατιά γκάμα. Είναι πολύ σημαντική υπόθεση νέα παιδιά να σηκώνουν στους ώμους τους τη μεγάλη υπόθεση της συνέχισης της παράδοσής μας. Ο Γιάννης Σιάρκος δεν παίζει απλά κλαρίνο, και μάλιστα εξαιρετικό, αλλά διασώζει κομμάτια ζωής αυτού του τόπου στο σήμερα και συμμετέχει  με το πλούσιο ταλέντο του στο να "χτιστεί" ένα καλύτερο αύριο, που δεν θα είναι αποκομμένο από τις διαχρονικές αξίες. 

Οι καλαντζήδες της Μουργκάνας Θεσπρωτίας: Μια κοινωνική και επαγγελματική τάξη, που χάθηκε!

Το σινάφι των καλαντζήδων (γανωτζήδων) της Μουργκάνας Θεσπρωτίας, που έχει χαθεί, δεν ήταν μόνο επαγγελματικό. Οι καλαντζήδες αποτελούσαν μια πρωτότυπη κοινωνική τάξη ταξιδεύοντος βιοτεχνισμού και ξεκίνησα από ορεινά χωριά των Φιλιατών στη Θεσπρωτία, στα ελληνοαλβανικά σύνορα και εξαπλώθηκαν σ' όλη την Ελλάδα και τα Βαλκάνια. Οι πρώτοι καλαντζήδες εμφανίζονται στα μέσα του 18ου αι. στο Μπαμπούρι των Φιλιατών, γι’ αυτό και ονομάστηκε «καλαντζομάνα». Από το Μπαμπούρι επεκτάθηκε η καλαντζήδικη τέχνη και σε άλλα χωριά της περιοχής της Μουργκάνας (Τσαμαντά, Πόβλα, Λειά, Λίστα, Γλούστα, Αγίους Πάντες, Ξέχωρο, Φατήρι, Λίμποβο) και σε μικρότερη έκταση στα υπόλοιπα χωριά της επαρχίας Φιλιατών. Ηλικιωμένος, που ζει στα Γιάννινα, αναφέρει: "Πριν από πολλά χρόνια επισκεπτόμουν τον μπάρμπα Κώστα για να «γανώσει» τα «χαλκώματα» του σπιτιού – κατσαρόλες, τηγάνια, ταψιά, τεντζερέδες (κακάβια), νταβάδες. Ήταν γείτονάς μου τότε ο μπάρμπα-Κώστας, που κατάγονταν από τα χωριά του Καλαμά. Πάντοτε …

O Θεσπρωτός καθηγητής καρδιολογίας Χρ. Κατσούρας με σημαντικά ιατρικά επιτεύγματα...

Σημαντικά επιστημονικά επιτεύγματα έχει να παρουσιάσει ο Θεσπρωτός (από τη Μενίνα) Χρήστος Κατσούρας, καθηγητής καρδιολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων. Και με την προσωπική του συμβολή η καρδιολογική κλινική παρέχει προχωρημένες και ποιοτικά διασφαλισμένες υπηρεσίες υγείας, αντίστοιχες με αυτές προηγμένων ευρωπαϊκών χωρών. Μια από αυτές είναι η δυνατότητα, που σύντομα θα πάρει σάρκα και οστά, για  λειτουργική τοποθέτηση τεχνητής καρδιάς σε ασθενείς. Πέρα από αυτά, ο κ. Κατσούρας την επιστημοσύνη του τη συνδυάζει και με το καθαρότατο ήθος του, που είναι το μεγάλο ατού του. Έτσι δεν είναι ο επαγγελματίας γιατρός, που διεκπαιρεώνει περιστατικά, αλλά ο ανθρωπιστής γιατρός, που σκύβει πάνω από το πρόβλημα του αρρώστου. Η άσκηση της ιατρικής γι' αυτόν είναι ιδεολογία, δεν είναι συμφέρον. Γι' αυτό και όλοι, απλοί πολίτες και συναδέλφοί του, αναγνωρίζουν την πολλαπλή αξία του...